Tentoonstellingslezingen najaar 2026

Ook komend seizoen staan er weer enkele lezingen op het programma naar aanleiding van spraakmakende tentoonstellingen in Nederland. Tijdens de lezingen wordt niet alleen ingegaan op de getoonde kunstwerken, maar worden de onderwerpen ook in een breder kader geplaatst. Hierdoor bieden deze lezingen u een uitstekende inleiding om op eigen gelegenheid de betreffende tentoonstellingen te bezoeken.

1) Yayoi Kusama
Stedelijk Museum, Amsterdam, 11 september 2026 t/m 17 januari 2027

Ook dit seizoen starten we weer met een vrouwelijke kunstenaar: Yayoi Kusama (1929). Zij wordt beschouwd als een van de meest vernieuwende kunstenaars van de 20e eeuw, maar zij is – ondanks haar leeftijd - nog steeds actief!
Kusama begon haar carrière in de vroege jaren '50 in Japan en verhuisde later naar New York, waar ze in de jaren ‘60 een belangrijke rol speelde in de avant-garde bewegingen. Haar werk beslaat diverse kunstvormen, waaronder schilderkunst, beeldhouwkunst, performances, mode en literatuur. De tentoonstelling volgt haar volledige carrière, van haar vroege werken in Japan tot haar baanbrekende experimenten in New York en recente stukken uit Tokio. Iconische werken wisselen af met historische stukken, die nog nooit eerder in Europa zijn getoond. De tentoonstelling was eerder te zien in de Fondation Beyeler in Bazel en tot 2 augustus in het Museum Ludwig in Keulen.

In de lezing zal ik ook aandacht besteden aan de eveneens in New York werkzame Willem De Kooning. Van 9 oktober t/m 17 januari is er een overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam.

2) Herman Kruyder

Singer, Laren, 23 september 2026 t/m 10 januari 2027

Dit najaar wijdt het Singer Laren een tentoonstelling aan een van mijn favoriete Nederlandse expressionisten: Herman Kruyder (1881–1935). De tentoonstelling is de eerste monografische presentatie van zijn werk in dertig jaar. Vanwege zijn mentale kwetsbaarheid is Kruyder in het verleden onterecht weggezet als een einzelgänger of een kinderlijk talent. Op basis van nieuw kunsthistorisch onderzoek wordt Kruyders ziektegeschiedenis waar nodig, genuanceerd en feitelijk ingezet om invloeden op zijn kunst te duiden, zonder daarbij te vervallen in over interpretaties en geromantiseerde beeldvorming.
Bekeken door deze nieuwe bril blijkt dat Kruyder niet de geïsoleerde kunstenaar is waartoe hij lange tijd is gereduceerd, maar een actief en bewust deelnemer aan de moderne kunstwereld met een volstrekt eigen beeldtaal. Zijn werk kenmerkt zich door een sterk kleurgevoel, zorgvuldig opgebouwde composities en een indringende, soms lyrische, soms heftige visie op mens en natuur. Wanneer de geijkte etiketten van Kruyder losweken, ontstaat het beeld van een volledig kunstenaar én mens, met al zijn kwetsbaarheden en talenten.

De tentoonstelling werpt ook nieuw licht op de rol van Jo Kruyder-Bouman (1886–1973). Er is hernieuwde aandacht voor haar positie als kunstenaar én voor haar betekenis als mantelzorger van haar man. Kruyder-Bouman blijkt een veelzijdige dame die bekend stond om haar kinder-boeken en houtsneden.

3) James McNeill Whistler, Dandy en dwarsdenker
Van Gogh Museum, Amsterdam,  16 oktober 2026 t/m 10 januari 2027

James McNeill Whistler (1834-1903) geldt als een van de belangrijkste kunstenaars van de 19de eeuw. Met zijn opvatting dat kunst, net als muziek, vooral een stemming moest oproepen, stond hij niet alleen aan de wieg van de moderne kunst, maar wist hij ook met zijn werken schandalen te ontketenen. Zijn rebelse karakter en uitgesproken overtuigingen brachten hem geregeld in aanvaring met critici en opdrachtgevers. Zelfs voor avant-gardekunstenaars was hij met zijn eigenzinnige en vernieuwende kunst soms nog te vooruitstrevend. Whistler maakte veel beroemde schilderijen, maar hij is daarnaast ook bekend om zijn vele etsen en tekeningen, ge-maakt in steden als Parijs, Amsterdam en Venetië. Hij werkte maanden - soms zelfs jarenlang - aan een kunstwerk, terwijl het resultaat oogt alsof het spontaan en snel is ontstaan. Vincent van Gogh bewonderde Whistler en noemde diens etsen in verschillende brieven. Whistler en Van Gogh waren ook allebei geïnteresseerd in Japanse kunst. Met name Whistlers’ sterk atmosferische serie 'Nocturnes' tonen deze Japanse invloed. Door zijn spaarzame kleurgebruik (vaak met schakeringen van één kleur) doen de werken bijna abstract aan.

Dit is de eerste keer dat er een overzichtstentoonstelling van deze markante kunstenaar in Nederland is te zien, iets dat u niet mag missen!

4) Chez Matisse
H'art, Amsterdam, 3 oktober 2026 t/m 14 februari 2027

De Franse kunstschilder, graficus en beeldhouwer Henri Matisse (1869 - 1954) combineerde een beweeglijke, speelse compositie met een gedurfde benadering voor kleur, waarmee hij radicaal afweek van de academische tradities van zijn tijd. Met zijn fauvistische werken, waarin felle kleuren onverdund naast elkaar werden geplaatst, stond hij aan de wieg van de moderne beeldende kunst. Zijn oeuvre is veelzijdig, bestaande uit schilderijen, tekeningen, collages en beeldhouwwerken, die allen een indruk geven van zijn zoektocht naar eenvoud en harmonie. Hoewel Matisse soms uitsluitend geassocieerd wordt met het fauvisme, ontwikkelde zijn stijl zich sterk gedurende zijn carrière, van decoratieve portretten en landschappen tot de revolutionaire knipseltechniek in zijn latere jaren.
Centre Pompidou bezit als een van de weinige musea werken uit alle periodes van deze kunstenaar. De expositie toont ruim dertig schilderijen, sculpturen en prints van Matisse, aangevuld met evenzoveel werken van tijdgenoten, zoals George Braque, Picasso, Sonia Delauny en Le Corbusier, en navolgers, onder wie Barnett Newman, Ellsworth Kelly en Mark Rothko.

De tentoonstelling laat zien hoe Matisse niet alleen de schilderkunst vernieuwde, maar ook de kunstwereld in zijn tijd én erna beïnvloedde. Zijn zoektocht naar kleur, vorm en emotie maakte hem tot een van de meest invloedrijke kunstenaars van de twintigste eeuw.